18.09.2012

Bilim felsefesi ve mantıkta sık kullanılan bazı sözcüklerin anlamları ve örnekleri

Bazı ayrımlar ve çeviriler üzerinde tam anlaşmak güçtür; genel kabul gören anlamların dışına çıkmamaya çalışmış olsam da, tam bir lisan birliği sağlanamayacağını, bazı sözcük tercihlerimin tartışmaya açık olduğunu kabul ediyorum. Ayrıca, tanımların birbirini tamamen dışlamadığına dikkat çekmek isterim.




Örnekler


İlk sütundaki sözcükle yakın olan, eş anlamlı sayılabilen, ancak bu yazıda eş anlamda kullanılmayan sözcükler


Olgu: Gerçekleşmiş olan her şey 
ya da belli koşullarda gerçekleşeceği 
mutlak olan
Vakıa
Vuku bulan
Fact


Taş yere düştü.

Taş yere düşer / düşecektir.

Akşam oldu.

Dünya Güneş’in etrafında döner / dönecektir.

Ali sınıfta kaldı.


Vaka









Gerçek: Bilinçten bağımsız, 
somut ve nesnel olarak var olan
Gerçeklik
Gerçek olan
Reality






Taşı bırakırsam yere düşer.

Yerçekimi (vardır.)

Dünya sabittir ve Evren’in merkezindedir (2. yy, Mısır)

Evren’in merkezinde Güneş vardır, Dünya Güneş’in etrafında döner (15.yy. Avrupa)

Güneş, Samanyolu’ndaki sayısız yıldızdan, Samanyolu Evren’deki sayısız galaksiden biridir. (20. yy)









Hakikat


Gerçek (sıfat)
Real
Hakiki




Vaka (bilimde)
Case






Trinükleotid tekrarları (Biyolojide)

DNA (Kimyada)

Fosfodiester bağları (Fizikte)






Vaka (meslekte)
Case



Ali’nin sınıfta kalması (Rehberlik uzmanı için, bazen psikiyatri uzmanı için)
Olgu


Fenomen: Duyularla algılanan her şey.
Görüngü
Phenomenon



Taş (1)

DNA (1)

İvme (2)

Yerçekimi (2)






Varlık: Bilinçten bağımsız olarak 
var olan evren





Taş

DNA

Atom








Kavram

Maddi varlıktan / karşılıktan bağımsız tanım.

Özgül maddi karşılığı ya da doğa yasalarındaki 
işlevsel karşılığı

[(1) kanıtlanmış, gösterilmiştir, 
veya
(2) delillerle desteklenmektedir, 
veya
(3) sınanmakta olan bir inançtır (varsayımdır),
veya
(4) deney ve matematik işlemin ya da sadece matematik işlemin gerektirdiği (zorunlu kıldığı) bir gerçekliktir; bundan ötürü, bilimde, gerçeklik, 
doğruluk bakımından, somut varlıklarla bir tutulur, 
veya
(5) çalışanı ilgilendirmiyor olabilir.]




Hücre (1)

İşlem belleği (2)

Freud için Süperego (3)

Belleğin bileşenleri (3)

Birçok tıbbi tanı (3)

İrrasyonel sayılar (4)

Karmaşık sayılar (4)

Atom altı parçacıklar (4)

21. yüzyılda psikanaliz kuramcıları için bilinçdışı, ego, kendilik vb kavramlar (5)






Hakikat
Truth









Gerçeklik
Gerçek

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder